miasto

Dlaczego kochamy krew i łzy? Fenomen true crime

Podcasty opowiadające o brutalnych morderstwach, rozczłonkowanych zwłokach i ludziach znikających w niewyjaśnionych okolicznościach na stałe wpisały się w codzienną rutynę wielu ludzi. Przerażających historii słuchamy podczas mycia naczyń, jazdy samochodem i wieczornego relaksu po męczącym dniu. Popularne serwisy streamingowe wypuszczają kolejne filmy i mini-seriale o mordercach, a na półkach w księgarniach piętrzą się książki opisujące prawdziwe zbrodnie, ich ofiary i sprawców. Dlaczego ludzkie tragedie stały się rozrywką i czym jest fenomen true crime?

True crime i jego początki

Choć true crime jest dziś bardzo popularne, nie zaszkodzi wyjaśnić, czym ono dokładnie jest. To gatunek literacki, filmowy i podcastowy, w którym autor przedstawia i wyjaśnia prawdziwe sprawy kryminalne. Publikacja takiego tekstu kultury zazwyczaj jej poprzedzona dogłębnym rozeznaniem i zbadaniem różnych źródeł informacji. Autorzy true crime najczęściej przedstawiają sprawy dotyczące zabójstw i seryjnych morderców. Historie Teda Bundy’ego, syna Sama czy wampira z Zagłębia i ich ofiar są jednymi z najczęściej poruszanych tematów. 

Krytycy gatunku uważają, że rozrywka oparta na prawdziwych tragediach jest wyrazem braku szacunku dla ofiar i ich rodzin oraz osób mających styczność z danym wydarzeniem. Co więcej, może prowadzić do ich retraumatyzacji i mieć negatywny wpływ na dobrostan psychiczny odbiorców.  

Nie zmienia to jednak faktu, że fenomen true crime nie słabnie i jego „fanów” wciąż przybywa. Polska telewizja emitowała takie programy jak Cela nr czy Magazyn Kryminalny 997, który rozpoczął nadawanie w 1986 roku. Cela nr przyjęła format wywiadów z osadzonymi, a popularne 997 w założeniu pomagało telewidzom w odnalezieniu poszukiwanych przestępców i rozwiązywaniu spraw kryminalnych. True crime nie jest niczym nowym, tylko zmieniło formę na dopasowaną do dzisiejszych czasów. Prawdziwe boom miało miejsce w 2015 roku, gdy światło dzienne ujrzał dokument Making a murderer przedstawiający historię mężczyzny, który w wyniku sfabrykowania dowodów przez policję był więziony przez wiele lat. 

Dlaczego prawdziwe zbrodnie nas interesują?

Carl Jung i archetyp cienia

Fascynację makabrą można wytłumaczyć poprzez teorie psychologiczne. Jedną z nich jest teoria składników osobowości Carla Junga, która zakłada istnienie cienia zawierającego wyparte lub odszczepione części osobowości. Jest określany jako “ciemna strona osobowości”, odpowiadająca za pojawianie się negatywnych uczuć, myśli i działań. Być może zainteresowanie true crime łączy się z cieniem – konfrontacja z makabrycznym zdarzeniem może prowadzić do wykształcenia niewrażliwości lub do wykształcenia się traumy. Jednak pomiędzy tymi dwiema skrajnościami może pojawić się sposobność do przekształcenia “niezbędnej ciemności życia” w “świetlistą wizję”. Mówiąc prościej, konfrontacja ze zbrodnią może wpłynąć na rozpoznanie “zła” w świecie i podjęcie przez jednostkę aktywności dążących do czegoś przeciwnego, do “dobra”. 

Fenomen sprawiedliwego świata

Kolejne wyjaśnienie, znane również jako hipoteza sprawiedliwego świata, jest tendencją do wiary w to, że świat jest w jakiś sposób “sprawiedliwy”. Ludzie otrzymują to, na co zasłużą – jeśli postępowali źle, to zasługują na nieszczęście. Według Deana Burnetta z The Telegraph, ludzką ciekawość prawdziwą zbrodnią można wytłumaczyć poprzez zdystansowanie się i skupienie się na cechach, które odróżniają odbiorcę od ofiary. Może to ugruntować nasze przekonanie, że podobna sytuacja nas nigdy nie spotka. 

Ciekawość

Każda osoba posiada w sobie (w różnym stopniu) “chorobliwą” ciekawość. Chcemy wiedzieć jak i dlaczego coś się dzieje. Wnioski z badań sugerują, że mamy skłonność do analizowania potencjalnych zagrożeń i potrzebę do empatyzowania się z innymi ludźmi.  

Czy fenomen true crime ma efekty uboczne? Serial Killers Fandom

Fandomy, czyli fanowskie społeczności, zazwyczaj skupiają się wokół zespołów, piosenkarzy czy książek. Ich wzrost i rozwój doprowadził do powstania gałęzi nauki badającej te zjawisko – fantropologii (fan studies), której celem jest zrozumienie mechanizmów zachodzących pomiędzy twórcami kultury popularnej, a jej odbiorcami. Powstały różne kategorie fandomów, a jedną z nich są dark fandoms. Według definicji Brolla, dark fandom zakłada identyfikację fanów ze sprawcami zbrodni oraz fascynację przemocą i makabrą, która nie jest niczym nowym w historii ludzkości.

“Mroczne społeczności” za swój obiekt zainteresowań uznają seryjnych morderców i sprawców zbrodni. Jednym z takich fandomów są Columbiners, gloryfikujący szkolną strzelaninę w Columbine High School w 1999 roku. Jest to jedna z największych masowych strzelanin w historii amerykańskich szkół, w której zginęło 12 uczniów i jeden nauczyciel, a ranne zostały 24 osoby. Sprawcy – dwaj nastolatkowie, popełnili samobójstwo jeszcze przed przyjazdem policji i stali się inspiracją dla naśladowców.

Efekt Columbine jest jednym ze skutków masakry, opisującym wpływ tego wydarzenia na społeczeństwo. Naśladowcy postrzegają sprawców jako męczenników za sprawę uczniów prześladowanych w szkołach, a ich schemat działań odwzorowuje wydarzenia w Columbine High School. Ostatni atak naśladowcy miał miejsce w 2020 roku w Meksyku, gdzie 11-letni chłopiec zamordował nauczycielkę, ranił sześciu kolegów i popełnił samobójstwo. Miał na sobie koszulkę z takim samym napisem, jak jeden ze sprawców masakry w Columbine.

Kolejnym przykładem Serial Killers Fandom jest sprawa Camerona Herrina, młodego chłopaka, który podczas samochodowego wyścigu z kolegą śmiertelnie potrącił kobietę i jej roczną córeczkę. Gdy zdjęcia z sali rozpraw obiegły internet, pojawiło się grono fanek Herrina, zachwyconych jego wyglądem. W sieci pojawiły się komentarze dotyczące niesprawiedliwości procesu, niewinności chłopaka, a także miłosne deklaracje i słowa wsparcia.  

To co złe, brutalne i brzydkie od zawsze przyciągało ludzką uwagę. Wobec tego można założyć, że cienką granicą pomiędzy zainteresowaniem, a byciem toksycznym fanem, jest sposób spostrzegania sprawców zbrodni. Dla niektórych będą oni przypadkiem do studiowania, a dla innych inspiracją i niezdrową fascynacją.  

Źródła: 

Boorsma, M. (2017) The Whole Truth: The Implications of America’s True Crime Obsession. Elon Law Review, 9(1), 209-224. 

Kobus, A. (2021) “Mroczne strony” fandomu i “mroczne fandomy”. Przełamywanie wewnętrznych tabu fantropologii. Literatura Ludowa. Journal of Folklore and Popular Culture, 2(65), 7-12 

Tinker, R. (2018) Guilty Pleasure: A Case Study of True Crime’s Resurgence in a Binge Consumption Era. Elon Journal of Undergraduate Research in Communications, 9(1), 95-107. 

Zobacz też: Mizogini – Kim są mężczyźni, którzy nienawidzą kobiet?

Komentarze
Rate this post
Aleksandra Oleksiuk

Recent Posts

Jacquemus powraca na jesień 2022

Przez ostatnie lata, Jacquemus stał się synonimem niepowtarzalnej, francuskiej mody. Od momentu, gdy osadził modelki…

11 godzin ago

Spike Jonze – ułożony szaleniec

„What will he do next? Whatever the fuck I want” – słowa Bama Margery, współtwórcy „Jackassa” idealnie pasują do Jonzego. Chciałbym być jak…

2 dni ago

Bariera dźwięku a pierwsze wrażenie

W świecie podziałów na wysokich i niskich, ładnych i brzydkich, od zarania dziejów rysuje się…

2 dni ago

Czapka z daszkiem – rodzaje i przykłady stylizacji

Pozornie każda czapka z daszkiem jest taka sama, jednak nie do końca jest to prawdą.…

3 dni ago

Gua Sha – kamień do masażu twarzy. Jak go używać?

Masaż - znamy jego dobroczynny wpływ na ciało: nie tylko niweluje napięcia mięśni, ale także…

3 dni ago

Stranger Things 4 Vol. 1 – mroczny powrót serialu [recenzja]

Po niemal trzech latach wyczekiwania i snucia teorii serial „Stranger Things” powrócił z pierwszą częścią…

3 dni ago